❖کدام اشعه برای جنین آسیب میرساند ؛ معرفی دقیق انواع اشعهها و منابع آنها
[☆] اشعه ایکس (X-ray):
یکی از متداولترین اشعههای مورد استفاده در تشخیص پزشکی است. عکسبرداری رادیولوژی، سیتیاسکن و ماموگرافی نمونههایی از کاربرد این اشعهاند که به مقدار مشخصی دوز تابش نیاز دارند.
■اشعه ایکس با نفوذ بالا به عمق بافتها رسیده و میتواند باعث آسیبهای جدی به اندامهای در حال رشد جنین شود.
■پژوهشها نشان میدهد که حتی دوزهای کم (زیر ۵ میلیسیورت)، در سهماهه اول بارداری، خطر نقصهای مادرزادی و حتی سرطان دوران کودکی را افزایش میدهد.
■کاربردهای پزشکی و ریسکها:
❒رادیوگرافی معمول دندان، دست یا قفسهسینه (در شرایط اورژانسی)
❒سیتیاسکن مخصوصاً از ناحیه شکم و لگن (دوز بسیار بالاتر)
❒درمانهای کمابیش نادر بیماریهای بدخیم با اشعه (رادیوتراپی)
■اقدامات مراقبتی:
هیچ زنی نباید بدون ضرورت پزشکی یا تأئید متخصص در دوران بارداری در معرض رادیولوژی قرار بگیرد. در صورت اجبار، باید از حفاظ سربی ویژه استفاده شود تا دوز اشعهای که به جنین میرسد به حداقل برسد.
[☆] اشعه گاما (Gamma Ray):
■گاما یکی از پرانرژیترین نوع اشعههای یونیزان است که عمدتاً از منابع رادیواکتیو طبیعی یا ساخته شده در محیطهای صنعتی، درمانهای سرطان یا حوادث هستهای نشأت میگیرد.
■این اشعه با نفوذ بسیار بالا، لایههای امنیتی بدن را به راحتی رد میکند. مطالعات نشان داده است زنانی که در حوادث هستهای قرار گرفته یا در مراکز پزشکی شاغلند، در صورت مواجهه بیمحابا با اشعه گاما، خطر سقط، جهشهای ژنتیکی، سرطانهای کودکی و اختلالات عصبی در فرزندان خود را افزایش میدهند.
[☆] ذرات رادیواکتیو آلفا و بتا:
■این ذرات معمولاً منشأ طبیعی دارند (مانند اورانیم)، اما مواجهه بالینی و شغلی یا رویدادهای زیستمحیطی هم میتواند سبب ورود آنها به بدن شود.
■ذرات آلفا و بتا به خودی خود قدرت نفوذ اندکی دارند، اما اگر مواد رادیواکتیو به هر طریقی (آب، غذا یا هوا) وارد بدن مادر باردار شود، قادرند مستقیماً باعث تخریب سلولی جنین گردند. پیامدهای این مسمومیتها نه فقط کوتاهمدت، بلکه گاهی تا نسل بعد هم ادامه دارد.
■در مناطقی که آب یا خاک آلوده به عناصر پرتوزا است، مراقبتهای ویژه ضروری تلقی میشود.
[☆] اشعه فرابنفش (Ultraviolet/UV):
■منبع عمده آن نور خورشید و دستگاههای برنزه مصنوعی است. اشعه UV به دلیل خاصیت انرژی بالای خود میتواند صدمات ژنتیکی شدیدی وارد کند.
■تحقیقات نشان میدهد که تماس مکرر یا شدید مادر باردار با نور آفتاب (خصوصاً ظهر تابستان) میتواند خطر ابتلا به برخی نوع سرطانها، پیرپوستی زودرس و احتمالاً دلیل برخی ناهنجاریهای مادرزادی باشد.
■سازمان بهداشت جهانی توصیه میکند زنان باردار تا حد امکان از حمام آفتاب و دستگاه سولار خودداری کنند و از کرم ضدآفتابهای تاییدشده استفاده نمایند.
[☆]امواج رادیویی، وایفای و تلفن همراه:
■امواج رادیویی مانند امواج وایفای و موبایل نیز از جمله امواج غیر یونیزان هستند.
■هنوز هیچ شواهد قطعی و اجماعی جهانی مبنی بر خطر قطعی آنها برای جنین منتشر نشده است، اما به دلیل ماهیت نسبتاً نوین این فناوریها و سرعت رشد روزافزون پژوهشها، بسیاری از مجامع علمی توصیه به کاهش زمان تماس و فاصلهگذاری فیزیکی با دستگاههایی مثل مودمهای وایفای و تلفن همراه کردهاند.
■برخی مطالعات اشاره به احتمال ضعیف ناباروری در مردان و افزایش ریسک اختلالات عصبی جنین داشتهاند؛ اگرچه این نتایج نیازمند تایید نهایی با مطالعات گستردهتراند.
منابع شغلی و صنعتی اشعه
شاغلان برخی صنایع ویژه (رادیولوژی، تصویربرداری پزشکی، نیروگاههای هستهای، بخشهای نظامی، صنایع هوافضا و حتی خطوط برق فشار قوی) همواره بیشتر از جمعیت عمومی در معرض اشعهها قرار دارند.
■زنان بارداری که در این بخشها مشغولاند، باید نسبت به محدودیتهای مواجهه با اشعه پایبند باشند.
■این مح
دودیتها طبق استانداردهای سازمان بهداشت جهانی، OSHA و وزارت بهداشت کشورها تعریف شده است و در صورت لزوم جابجایی به بخشهای کمخطر ضروری است.
